Alkol Yasağı Olan Ülkelerde Sosyalleşme ve Eğlenme Olanakları

Alkolün yasak ya da ciddi biçimde kısıtlı olduğu bir ülkeyi listenizden çıkarmadan önce sorulması gereken asıl soru şu: "Orada akşamları ne yapılıyor?" Cevap çoğu gezginin sandığından çok daha zengin. Çünkü içkinin merkezde olmadığı toplumlarda sosyalleşme yok olmuyor, sadece başka bir eksene kayıyor: kahve, çay, yemek sofrası, gece pazarı, çöl kampı, spor salonu, şiir ve müzik meclisi. Aşağıda hem bu kültürün nereden geldiğini hem de karar verirken bakmanız gereken pratik ölçütleri karşılaştırmalı biçimde toparladım.

Hangi ülkelerde nasıl bir kısıt var, "yasak" kelimesi ne kadar mutlak?

İlk kafa karışıklığı burada başlıyor. "Alkol yasak" ifadesi ülkeden ülkeye çok farklı şeyler anlatıyor:

• Tam yasak: Satış, taşıma ve tüketimin turistler için de yasak olduğu yerler. Suudi Arabistan, Kuveyt, Libya ve Brunei bu gruba giriyor.
• Vatandaşa yasak, yabancıya lisanslı erişim: İran'da Müslüman olmayan azınlıklar için kısmi istisnalar bulunur; Pakistan'da gayrimüslimler ruhsatla temin edebilir.
• Lisanslı mekân modeli: Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn'de alkol otel ve kulüp gibi ruhsatlı alanlarla sınırlıdır. Sokakta ya da kamuya açık alanda tüketim ceza gerektirir. Şarika (Sharjah) emirliği ise tamamen alkolsüzdür.
• Bölgesel yasak: Hindistan'ın Gucerat ve Bihar gibi eyaletleri "kuru eyalet" statüsündedir; aynı ülkenin başka eyaletinde durum tamamen farklıdır.

Karar verirken "ülke" değil "şehir ve mekân türü" ölçeğinde bakmak gerekiyor. Aynı ülkede havalimanı transit alanı, otel lobisi ve mahalle çarşısı birbirinden bağımsız kurallara tabi olabiliyor.

Alkolsüz eğlence kültürü nasıl oluştu?

Bu bir eksiklikten değil, uzun bir gelenekten doğdu. Kahvenin Yemen'deki tarikat çevrelerinden yayılıp Kahire, Şam ve İstanbul'a ulaşmasıyla birlikte kahvehane, meyhanenin yerine geçen bir kamusal alan hâline geldi. İnsanlar orada haber alıyor, satranç ve tavla oynuyor, hikâye anlatıcılarını dinliyor, şiir tartışıyordu. Osmanlı ve Safevi coğrafyasında kahvehane; sonrasında Hindistan ve Orta Asya'da çayhane aynı işlevi gördü.

İran'ın geleneksel zurhanesi (güç evi) bu tablonun ilginç bir parçası: davul ritmiyle, epik şiir eşliğinde yapılan toplu bir spor ve dayanışma ritüeli. Körfez'de meclis geleneği, evin misafir odasının akşamları mahallenin forumuna dönüşmesi demek. Ramazan geceleri ise bu kültürü en görünür hâline getirir: iftardan sonra çarşılar açılır, sokak yemeği, müzik ve oyun gece yarısını geçer. Yani alkol yasak ülke eğlence anlayışı, boşluk doldurmak için sonradan icat edilmiş bir şey değil; kendi başına olgunlaşmış bir sosyal mimari.

Pratikte bir gezgin akşamları ne yapıyor?

Karşılaştırma yaparken "gece hayatı yok" yerine "gece hayatı neye benziyor" diye sormak daha doğru sonuç veriyor:

• Kahve ve nargile bahçeleri: Genellikle gece yarısına kadar, ailelerle birlikte açık.
• Gece çarşıları ve souk'lar: Sıcak iklimlerde ticaretin ve sosyalleşmenin asıl saati akşamdır; gündüz sokaklar boş, akşam kalabalıktır.
• Çöl kampları ve yıldız gözlemi: Körfez ve Kuzey Afrika'da standart bir akşam programı; kamp ve doğa turizmine ilgi duyanların rehberimizdeki diğer destinasyonlarla kolayca eşleştirebileceği bir deneyim.
• Mutfak odaklı programlar: Yemek uzun sürer, sofra sosyalleşmenin merkezidir. Restoranlar geç saatte doludur.
• Spor, alışveriş merkezi ve tematik park: Özellikle Körfez şehirlerinde iklim nedeniyle sosyal hayatın büyük kısmı kapalı, klimalı alanlarda geçer.
• Müzik, mevlit, şiir geceleri ve festival takvimi: Bölgeden bölgeye ciddi biçimde değişir; gitmeden takvime bakmakta fayda var.

Bu tercih kimin için doğru, kimin için değil?